Wojciech Frazik

Sprawa spadochroniarzy – przyczynek do dyskusji o wiarygodności akt sądowych

Jeszcze kilka lat temu akta spraw karnych (sądowe) były dla historyków podstawowym źródłem do rekonstrukcji dziejów podziemia niepodległościowego. Znajdujące się w nich zeznania, akty oskarżenia, wyroki, a także – jako dowody rzeczowe – oryginalne dokumenty konspiracyjne, musiały często wystarczyć badaczom, którzy próbowali opisać dany fragment powojennej rzeczywistości. Powracało w związku z tym pytanie o wiarygodność tych źródeł. Zdawano sobie bowiem sprawę z okoliczności, w jakich powstawały, celów, którym miały służyć, a także ich selekcji pod kątem potrzeb aparatu represji. Jak wiadomo, ten zestaw dokumentów, który z Urzędu Bezpieczeństwa via prokuratura trafiał do sądu, był przygotowany tak, by ten ostatni mógł „w majestacie prawa” skazać podsądnego na karę, przewidzianą dla niego w gabinetach partii komunistycznej lub bezpieki [1].

Problematyce wykorzystywania protokołów przesłuchań w badaniach historycznych poświęcił kilka lat temu odrębne studium Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki, uwzględniając także wcześniejsze głosy na ten temat[2]. Jednak zeznania podejrzanych-oskarżonych i świadków, a także inne wspomniane wcześniej dokumenty, to jeszcze nie wszystkie stałe elementy akt spraw karnych. Nawet przy braku innych źródeł lub ich niekompletności, mogą one dostarczyć badaczom wielu informacji związanych z okolicznościami zatrzymania, poszczególnymi fazami śledztwa, pozwalają w zarysie odtworzyć losy aresztowanego, przygotowania i przebieg rozprawy sądowej, jak również późniejszą drogę więzienną skazanego.

Przeglądając tom akt sądowych, historyk powinien kolejno znaleźć między innymi[3]:

– protokoły rewizji osobistej i domowej – sporządzane najczęściej w dniu zatrzymania (szczególnie protokół rewizji osobistej) pozwalają zweryfikować datę aresztowania podawaną w akcie oskarżenia lub wyroku; w tych ostatnich dokumentach jest to czasem data sankcji prokuratorskiej, późniejsza o kilka dni lub nawet tygodni. Protokoły rewizji mogą być takim szczególnym środkiem weryfikacji dat, gdy nie ma pierwszych protokołów przesłuchań. Wykaz zakwestionowanych przedmiotów pozwala też nieraz zorientować się, w jakich okolicznościach nastąpiło zatrzymanie. Warto jednak zwrócić szczególną uwagę na te dokumenty, gdyż i one były fałszowane – szczególnie drastyczny przypadek zostanie omówiony poniżej;

– kwit depozytowy – podpis zdającego funkcjonariusza (o ile jest czytelny) wskazuje, który pion bezpieki zajmował się jako pierwszy zatrzymanym. Jak wiadomo, w początkowym etapie miało miejsce tzw. śledztwo operatywne, które miało dostarczyć jak najwięcej nowych „wyjść” i prowadzone było przez funkcjonariuszy pionów operacyjnych[4]. Znając nazwisko funkcjonariusza, można odszukać w obsadzie lub aktach personalnych, w którym pionie służył i na tej podstawie odtworzyć, która struktura bezpieki interesowała się zatrzymanym. Takie same informacje można wyczytać z wczesnych protokołów przesłuchań, choć zwykle wszyscy przesłuchujący wpisywali się do protokołów jako oficerowie śledczy, nawet gdy byli funkcjonariuszami pionów operacyjnych;

– wniosek do NPW czy WPR w sprawie tymczasowego aresztowania – tu także nazwisko czy funkcja zatwierdzającego powie o strukturze, która prowadziła śledztwo operatywne;

– postanowienie o tymczasowym aresztowaniu – wydawane było zwykle na trzy miesiące, więc na podstawie terminu upływu sankcji można wyznaczyć datę zatrzymania; mimo że formularz przewidywał wpisanie daty, kiedy zapoznano z nim aresztowanego i jego podpis, tej daty zwykle brak, co może wskazywać, że był podpisywany ex post, przy kompletowaniu akt dla sądu;

– nakaz przyjęcia do więzienia – to zwykle data przejęcia przez pion śledczy; tu czasem znaleźć można rzeczywistą datę przekazania aresztanta z aresztu wewnętrznego do więzienia śledczego – pokwitowanie przyjęcia więźnia;

– postanowienie o wszczęciu śledztwa – formalnie otwierało śledztwo, faktycznie zwykle wypisywano je na końcu (widać to szczególnie przy długotrwałych śledztwach, gdy prowadzący się zmieniali);

– gdy śledztwo przedłużało się ponad trzy miesiące (a tak było najczęściej, szczególnie w sprawach prowadzonych centralnie[5]), odnawiano sankcję – po raz pierwszy czynił to prokurator, kolejne przedłużanie aresztu tymczasowego wymagało postanowienia sądu. Jednak umieszczone w protokole posiedzenia niejawnego nazwiska sędziów, nie świadczą wcale, że osoby te brały udział w represjonowaniu danego aresztowanego. Posiedzenia te były zwykle fikcją, a gotowe formularze podpisywał szef sądu, bez zapoznawania się z aktami sprawy;

– protokół okazania dowodów rzeczowych – wskazuje co mogła i chciała wykorzystać przed sądem bezpieka; dowody rzeczowe nie zawsze się zachowały lub mogły być dołączone do akt sprawy;

– postanowienie o uznaniu za dowód rzeczowy;

– postanowienie o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej – stanowiło zapowiedź aktu oskarżenia; informuje nas, kiedy śledczy uznali, że sprawa dojrzała, by przekazać ją do sądu;

– protokół zaznajomienia podejrzanego z materiałami śledztwa – nie świadczy wcale, że podejrzanemu pozwalano czytać akta; najczęściej kończył się formułą: Podejrzany po zaznajomieniu się z materiałami śledztwa, na pytanie czy wnosi o uzupełnienie śledztwa oświadczył: że żadnych wniosków, celem uzupełnienia śledztwa nie zgłasza. Tylko w wyjątkowych przypadkach więźniowie gotowi byli poddać się dalszym udrękom śledztwa;

– postanowienie o zamknięciu śledztwa – sporządzane tak jak poprzednie dwa dokumenty przez tego samego oficera prowadzącego śledztwo, zwykle z tą samą datą;

– akt oskarżenia – sporządzany najczęściej przez oficera prowadzącego śledztwo, zatwierdzany przez jego zwierzchników; określał zarzuty i ich podstawę prawną, listę świadków i dowodów rzeczowych;

– postanowienie o zatwierdzeniu aktu oskarżenia – podpisywane przez przedstawiciela prokuratury, która tak naprawdę najczęściej dopiero na tym etapie brała jakikolwiek udział w czynnościach prowadzących do skazania;

– przesłanie aktu oskarżenia do sądu – wiązało się z przekazaniem podejrzanego do dyspozycji sądu, aczkolwiek najczęściej nie zmieniał on miejsca pobytu i nadal w rzeczywistości znajdował się w gestii funkcjonariuszy „bezpieczeństwa”;

– arkusz zarządzeń – wypełniany przez szefa sądu, określał czas i miejsce rozprawy, a także skład sędziowski i obrońcę;

– protokół doręczenia/odczytania aktu oskarżenia – nie zdarzało się chyba, by w sprawach politycznych dokument ten doręczano, co najwyżej odczytywano i żądano podpisania bez zastrzeżeń. Zakwestionowanie na piśmie aktu oskarżenia świadczy o wyjątkowej determinacji oskarżonego lub wyjątkowo liberalnej polityce sądu;

– kolejne dokumenty wiążą się już z rozprawą, wyrokiem i losami więziennymi skazanego.

Wszystkie te informacje dociekliwy badacz uzyska właśnie z akt sądowych, nie mając dostępu do innych – „lepszych” dla danego fragmentu rzeczywistości – źródeł. Podstawą metodologii badań historycznych jest wszakże krytyka źródeł – w tym ich konfrontowanie z innymi. Dzięki powszechnej obecnie dostępności innego typu dokumentacji wytwarzanej przez bezpiekę w toku śledztwa – akt kontrolno-śledczych, można wskazać jakie niebezpieczeństwa kryją się przy dosłownym odczytaniu akt sądowych i jak dramatyczna rzeczywistość kryła się za gładko brzmiącymi zdaniami z urzędowych formularzy.

Ilustracją tej tezy niech będzie kilka dokumentów związanych z odczytaniem aktu oskarżenia dwóm ujętym przez MBP w ramach sprawy „Cezary” spadochroniarzom wysłanym do Polski przez Delegaturę Zagraniczną WiN. Protokoły odczytania aktu oskarżenia wskazywałyby, że odbyło się to całkowicie bezproblemowo, obaj oskarżeni przyjęli zarzuty do wiadomości i zgodzili się na przyspieszony termin rozprawy. W rzeczywistości było zupełnie inaczej, o czym dowiedzieć się możemy tylko z akt kontrolno-śledczych.

Aby zrozumieć treść publikowanych niżej dokumentów, należy zapoznać się z sylwetkami oskarżonych w tej sprawie.

Stefan Skrzyszowski vel Janusz Patera („Bolek”), ur. 27 XII 1911 r. w Złoczowie, syn Stanisława i Anastazji z d. Batluk. W latach 1931–1933 służył w WP w oddziałach telegraficznych. Później pracował jako wiertacz, kierowca i mechanik. Prawdopodobnie w końcowym okresie wojny był żołnierzem AK. W 1944 r. rozpoczął służbę w „ludowym” WP, z którego w lutym następnego roku zdezerterował. Po dezercji z wojska ukrywał się najpierw pod nazwiskiem Jan Kruk, a następnie Janusz Patera. Od początku 1949 r. pracował jako mechanik w kapitanacie portu w Elblągu. W maju 1951 r. za pośrednictwem jego brata Mariana nawiązał z nim kontakt funkcjonariusz MBP na stopie niejawnej Henryk Wendrowski „Józef”, czołowy agent w prowokacyjnej „V Komendzie WiN” i wciągnął go do „organizacji”. Odprawiony przez Stefana Sieńkę „Tadeusza”, został przerzucony na Zachód w listopadzie 1951 r. drogą koło Ostritz, by odbyć przeszkolenie radiotelegraficzne w Delegaturze Zagranicznej WiN.

Drugim oskarżonym był Dionizy Sosnowski („Zbyszek”, „Józef”), ur. 15 VIII 1927 lub 1929 r. w Goniądzu, syn Józefa i Emilii z d. Sosnowska. W 1948 r. przyjechał do Warszawy i podjął studia na Akademii Medycznej, jednak wkrótce musiał je przerwać i zaczął pracę jako wychowawca w ośrodku szkoleniowo-wychowawczym. Wiosną 1951 r. został wytypowany przez ZMP na Zlot Młodzieży w Berlinie, co postanowił wykorzystać do ucieczki na Zachód. Wówczas w czerwcu 1951 r. nawiązał z nim kontakt inny podstawowy agent operacji „Cezary” Jarosław Hamiwka „Kamiński”. Wyjazd Sosnowskiego do Berlina został zablokowany, lecz 5/6 I 1952 r. wraz z Januszem Borkowskim „Karolem” został przerzucony do Niemiec.

Odtąd losy Skrzyszowskiego i Sosnowskiego potoczyły się równolegle. Zostali skierowani na zorganizowany przez Delegaturę Zagraniczną WiN przy pomocy amerykańskich instruktorów kurs radiotelegrafistów z elementami szkolenia dywersyjnego. Skrzyszowski ukończył go w lipcu i na kilka dni w tajemnicy przed pozostałymi uczestnikami i Amerykanami został skierowany do Londynu, gdzie przeszedł szkolenie na radiostacjach angielskich. Sosnowski ukończył kurs w sierpniu. Obaj w nocy 4/5 XI 1952 r. zostali zrzuceni na Pomorzu i podjęci przez „V Komendę WiN”, która przejęła przywieziony przez nich sprzęt, wyposażenie i pieniądze. Umieszczeni na melinach „organizacji” sporządzali pisemne raporty z przebiegu kursu i konspekty szkoleniowe. Po wyciągnięciu z nich wszystkich informacji, 6 XII 1952 r. zostali aresztowani. Po pokazowej rozprawie 18 II 1953 r. WSR w Warszawie pod przewodnictwem ppłk. Mieczysława Widaja[6] skazał ich na śmierć (sygn. Sr 121/53). Zostali straceni 15 V 1953 r. na Mokotowie[7].

Od chwili zatrzymania obaj skoczkowie byli całkowicie bez szans. W rękach bezpieki znajdował się cały materiał dowodowy, aczkolwiek aby nie dekonspirować prowokacji, śledczym zabroniono ujawniać, że posiadają notatki skoczków ze szkolenia w Niemczech[8]. Umiejętnie jednak dozowano nacisk psychiczny i sugerowano, że bezpieka posiada szeroką wiedzę o ich działalności. Sprawiło to, że obaj składali obszerne zeznania, aczkolwiek nie od pierwszej chwili i niektóre informacje zataili. Zachowany raport z pierwszych dni śledztwa mówi, że Skrzyszowski łatwiej zeznawał o „górze” organizacji niż szeregowych jej członkach[9]. Wiele wskazuje, że był świadomy prowokacji lub sądził, że wpadka objęła raczej jego przełożonych. Pierwszy publikowany niżej dokument dowodzi, że aresztowanych zwodzono obietnicą łagodniejszego wyroku i poddano „praniu mózgu”, co skłoniło ich do pogodzenia się z kierunkiem śledztwa i przygotowywanego procesu. Obaj spodziewali się kary śmierci, a jednak podczas zapoznawania ich z aktem oskarżenia podjęli dramatyczną próbę zmiany swojej sytuacji. Szczególnie zdecydowanie występowali przeciw zarzutowi przechowywania przez nich spadochronów, radiostacji, broni i innego sprzętu oraz przedstawiania przywiezionych przez nich dla organizacji pieniędzy jako ich własności – korzyści, którą przyjęli za działalność szpiegowską[10]. Czyżby uwierzyli, że śledztwo to czas, w którym nie mają wpływu na to, co się dzieje, a przed „wymiarem sprawiedliwości” będą mogli wyjaśnić prawdę?

Z pewnością byli bardzo zaskoczeni podejściem do nich przedstawiciela sądu, skoro S. Skrzyszowski dał temu wyraz podczas przesłuchania przez oficera śledczego w tym samym dniu[11]. Trudno przypuszczać, by przesłuchujący go por. Tadeusz Piaskowski rozczulał się nad jego losem. Jego raport do przełożonego był raczej wyrazem obaw, że nieodpowiedzialne zachowanie pracownika sądu i emocjonalna reakcja oskarżonego mogą popsuć plan przygotowywanego procesu pokazowego. 13 II 1953 r. por. Piaskowski donosił[12]:

Od st. ofic. śledczego
Warszawa, dnia 13 lutego 1953 roku

Wydz. II-go Dep. Śl[edczego] MBP
Piaskowskiego Tadeusza por.  

Do Vicedyrektora Dep. Śledczego MBP ppłk. Leszkowicza [13]
(drogą służbową)

Raport

Melduję, że w dniu 12 lutego 1953 r. przesłuchiwałem aresztowanego Skrzyszowskiego Stefana. W toku przesłuchania Skrzyszowski między innymi oświadczył, że został mu odczytany akt oskarżenia przez pracownika Sądu Wojskowego w stopniu porucznika oraz chorążego, którym jak się okazało był Wojtczak. Dalej Skrzyszowski nadmienił, że w trakcie odczytywania aktu oskarżenia wymienieni odnosili się do niego wulgarnymi słowami wyzywając go od pachołków amerykańskich oraz straszyli go karą śmierci, mówiąc, „że tobie już nic nie potrzeba bo i tak dostaniesz w czapę”. Skrzyszowski tego rodzaju postępowaniem był bardzo zdziwiony i pytał się dlaczego organa śledcze zmieniły swój stosunek do jego osoby, podczas kiedy on pozytywnie ustosunkował się i jest ustosunkowany do śledztwa. Proszę ob. pułkownika o zajęcie swojego stanowiska w powyższej sprawie.

Piaskowski T. por.

Nie wiemy niestety, jakie stanowisko zajął ppłk. Leszkowicz, jednak na pewno zwrócił się o wyjaśnienie tej sytuacji przez samych jej sprawców. Za pośrednictwem szefa Zarządu Sądownictwa Wojskowego nadszedł meldunek z WSR w Warszawie[14]:

 

por. Kieferling Mieczysław[15]
Wojskowy Sąd Rejonowy
w Warszawie

DO
SZEFA ZARZĄDU SĄDOWNICTWA WOJSKOWEGO [16]
W WARSZAWIE

Zgodnie z poleceniem Obywatela Pułkownika – melduję co następuje:

W dniu 12 lutego 1953 r. w godzinach rannych otrzymałem polecenie od Szefa Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie ppłk. Widaja, bym mniej więcej za godzinę – bo za ten czas ma nadejść sprawa z NPW, udał się z nią do więzienia Warszawa I, celem odczytania aktu oskarżenia oskarżonym w tej sprawie, których nazwiska będą się zaczynać na literę „S”. Po otrzymaniu tej sprawy zgodnie z poleceniem Szefa udałem się do więzienia Warszawa I, na X pawilon, gdzie zameldowałem się u ppłk. Leszkowicza, a następnie na jego polecenie do ppłk. Łobanowskiego [17], który dał mi chor. Wojtczaka – jak dowiedziałem się nazwisko tego chorążego, którego przed tym nie znałem – od Obywatela Pułkownika, który miał mnie urządzić w wolnym pokoju i wezwać jednego z oskarżonych. Akt oskarżenia w cyt. sprawie obejrzałem dopiero na miejscu w zajętym przeze mnie pokoju, i tu dopiero dowiedziałem się, że chodzi tu o dwóch dywersantów wywiadu amerykańskiego, o których szeroko pisała prasa i objaśniała wystawa „Oto Ameryka”[18]. Pierwszym oskarżonym jakiemu miałem odczytać akt oskarżenia był oskarżony Sosnowski. Oskarżonego Sosnowskiego pouczyłem, że odczytany będzie mu akt oskarżenia w jego sprawie, żeby uważnie słuchał jego treść oraz gdyby nie rozumiał czegoś lub nie dosłyszał, by się zwrócił z zapytaniem do mnie, a ja mu powtórzę niezrozumiałą dla niego treść. Po odczytaniu aktu oskarżenia oskarżony Sosnowski – zapytany przeze mnie, czy zrozumiał akt oskarżenia, powiedział mi:

1) czy była to szkoła dywersyjno-szpiegowska – on nie wie, jego specjalność to radio, że nie uczono go wysadzać fabryki, minować drogi i mosty, palić stogi,

2) jakie było jego zadanie na terenie Polski – nie ma pojęcia,

3) radiostację i sprzęt jaki miał przy sobie on nie przechowywał,

4) na lądowisku sprzęt oddał ludziom, którzy na nich czekali,

5) kto to był, nie wie, przypuszczał, że była to organizacja,

6) przez okres jaki był w Polsce po skoku, nic nie działał i nie miał żadnego zadania, a jego zadanie byłoby mu wyznaczone chyba w czasie konfliktu,

7) nie będzie on jednak stawiał żadnych sprzeciwów, gdyż uważa, że tak musi być, bo trzeba potępić Amerykanów.

Poszczególne zarzuty z jego strony w kierunku aktu oskarżenia jeden po drugim mu tłumaczyłem, na podstawie aktu oskarżenia. Oskarżony Sosnowski po wysłuchaniu mych objaśnień przyznał mi rację, lecz nie przestał kwestionować dowodów rzeczowych w sprawie radiostacji RS-6 i innych dowodów, jakoby on miał je przechowywać. Ja powiedziałem, [że] co mu jeszcze jest niezrozumiałe, to musi już przedstawić Sądowi, po czym dałem protokół odczytania aktu oskarżenia, który po przeczytaniu miał podpisać. Oskarżony Sosnowski przeczytawszy protokół szukał wzrokiem pióra, wówczas ja dałem mu swoje pióro „Parker” [i] powiedziałem: podpiszcie tym, to także amerykańskie.

Po tym kazałem wyprowadzić Sosnowskiego, a obecny w tym czasie chor. Wojtczak, który na krótko przed tym wszedł do pokoju, szepnął na ucho konwojowi, by doprowadził Skrzyszowskiego. Oskarżonemu Skrzyszowskiemu dałem kilka pytań – oczywiście przed tym objaśniłem mu cel swego przybycia a jego wezwania, zadając mu kilka pytań, czy zna dowody rzeczowe w tej sprawie, czy zapoznał się z aktami śledztwa, czy wszystko zrozumiał, oraz czy mu czytać powoli i w jaki sposób by zrozumiał treść aktu oskarżenia. Oskarżony Skrzyszowski zaczął swoje wywody od tego, że on był w 1945 r. w Wojsku Polskim, z którego w następstwie zbiegł, ponieważ chcieli go rzekomo wykończyć sowieci, że nie uciekł do Berlina, lecz skierowała go tam organizacja na szkołę „Radio”, do której zawerbował go brat, który już nie żyje, że jest mało uświadomiony politycznie, a nastawienie organizacji podobało mu się na tyle, ponieważ żądaniem jej rzekomo było także obrona granic na Odrze i Nysie [19]. Ponieważ jego wywody wydały mi [się] absurdalne przerwałem mu je i oświadczyłem, że to należało do śledztwa, a obecnie może to już wyjaśnić przed sądem. Odczytywałem mu akt oskarżenia powoli. Po przeczytaniu mu go zapytałem czy zrozumiał go, na co w/w począł podobnie jak jego poprzednik tłumaczyć mi, że:

1) czy była to szkoła dywersyjno-szpiegowska on nie wie, dywersji go nie uczono, jego specjalność to radio,

2) nie miał żadnego wyznaczonego zadania przez wywiad amerykański,

3) wcale nie uważa się on za agenta wywiadu amerykańskiego, lecz „posłańca” polskiej emigracji Maciołka [20] i Zaremby[21],

4) do Anglii wyjechał na dalszą naukę o radiostacji typu angielskiego, a było to ukrywane przed Amerykanami dlatego, że polska emigracja i Anglicy nie bardzo bratają się z Amerykanami,

5) że robił to raczej w dobrej wierze, gdyż jak twierdzi emigracja ma dość Amerykanów i raczej nosi się z zamiarami połączyć ze wschodem,

6) otrzymane radiostacje i uzbrojenie miał zdać na zrzutowisku i wcale ich nie przechowywał, jak mówi się w akcie oskarżenia,

7) na terenie Polski żadnej działalności nie przejawiał, co miał robić nie wiedział,

8) pieniądze otrzymał także tylko po to, by przekazać organizacji, dlatego nie powinien za to odpowiadać,

9) że jest on żołnierzem tworzącej się armii na terenie Polski i tylko wypełniał jej rozkazy,

10) ani Amerykanie, ani Anglicy do swych wywiadów go nie angażowali,

11) truciznę miał po to, by w razie wsypy użyć, bo tak czy tak go czeka jedno – śmierć,

12) ludową władzę uważa jako jego prawowitą władzę i nawet będzie żądał kary śmierci dla siebie,

13) nie chciał działać i nie działałby przeciwko władzy w Polsce – w związku z tym uważa akt oskarżenia za krzywdzący dla niego,

14) żadnych zapatrywań politycznych nie ma.

Jak poprzedniemu oskarżonemu – tłumaczyłem wraz z chor. Wojtczakiem, niektóre punkty z jego zastrzeżeń. Chor. Wojtczak, który był obecny przy tym, tłumaczył mu też, aby przedstawić [że] jego wywody są niesłuszne, użył przy tym dwa razy słowa „kurwa go mać”.

/-/ por. Kieferling Mieczysław

Warszawa, dnia 14 lutego 1953 r.

Analogiczny dokument sporządził śledczy chor. Bernard Wojtczak[22]:

 chor. Wojtczak Bernard
Sekcja II Wydz. II
Dep. Śledczy MBP

Do
Naczelnika Wydz. II Dep. Śled [czego] MBP
ppłka Łobanowskiego

Raport

Po odczytaniu aktu oskarżenia przez por. z Sądu p[odejrza]nym Sosnowskiemu Dionizemu i Skrzyszowskiemu Stefanowi w dniu 12 lutego 1953 r. wysuwali oni następujące zastrzeżenia:

1. Ekwipunek zawarty w worku podczas zrzutu nie stanowił ich własności i w związku z tym nie powinni być pociągani za to do odpowiedzialności karnej.

2. Skrzyszowski Stefan negował jakoby jego przeszkolenie za granicą było przeszkoleniem dywersyjno-szpiegowskim, a jedynie był to kurs radiołączności.

3. Skrzyszowski nie przyznaje się do faktu, aby przed zrzutem do Polski otrzymał jakieś zadania dywersyjno-szpiegowskie, a takowe miał otrzymać dopiero od org. WiN w kraju.

4. Obaj podejrzani nie przyznają się do faktu, że byli szpiegami na usługach wywiadu amerykańskiego, tłumacząc to tym, że szkoleni byli przez Deleg[aturę] Zagraniczną WiN.

5. Twierdzą, że w Polsce zadaniem ich miała być w przyszłości ochrona gospodarki na wypadek wojny, gdyż „ustroje mogą się zmieniać, ale dorobku narodowego nie wolno niszczyć”[23].

6. Skrzyszowski tłumaczy się, że wiele faktów w całej sprawie jest inaczej komentowane aniżeli on je rozumie, zasłaniając się nieświadomością polityczną oświadcza, że on widzi je w innym świetle.

B. Wojtczak
Warszawa, dnia 14 lutego 1953 r.

 

Być może wynikiem tych raportów, a może tylko rutynowym działaniem przed procesem pokazowym, były rozmowy z oskarżonymi, których ślad znajdujemy w donosie agenta celnego przebywającego w jednej celi z D. Sosnowskim: na krótko przed swoim procesem, […] odbyła się poważna rozmowa, po prostu Sosnowskiego wezwano tak, jak gdyby na przesłuchanie, i tam rozmawiał z Sosnowskim jakaś wyższa osobistość MBP, tak jak wyraził się Sosnowski i ta osobistość zaznaczyła Sosnowskiemu, że Ministerstwu Bezpieczeństwa nie rozchodzi się o ludzi, z którymi Sosnowski miał powiązania w kraju, lecz Ministerstwu rozchodzi się najwięcej o to, aby Sosnowski na swym procesie jak najgorzej określił Amerykanów i stosunki panujące w Niemczech Zach[odnich][24].

Proces spadochroniarzy odbył się bez przeszkód.